Μουσική, Χρώμα & Συναίσθημα

Με ποιον τρόπο η μουσική μας προκαλεί συγκεκριμένα συναισθήματα και πως αυτά σχετίζονται με  χρώματα; Τι είναι η συναισθησία και η χρωμοαισθησία;

Η μουσική, μάς γεννά πολλά και διάφορα συναισθήματα, κυρίως ανάλογα με το τέμπο, το ρυθμό, τη μελωδία και την ένταση. Η ψυχολογία των χρωμάτων από την άλλη, δείχνει ότι κάθε συναίσθημα, είναι συνδεδεμένο και με ένα χρώμα στο μυαλό μας. Θα μπορούσαμε να πούμε οπότε, πως κάθε τραγούδι έχει το δικό του χρώμα, βάσει των συναισθημάτων που μας προκαλεί;

Σύμφωνα με ερευνητές από το πανεπιστήμιο του Berkeley, άνθρωποι απο τις ΗΠΑ και το Μεξικό, απέδωσαν τα ίδια χρώματα σε κλασικά κομμάτια που τους δώθηκαν, πράγμα που σημαίνει ότι όλοι οι άνθρωποι, μοιραζόμαστε την ίδια… παλέτα συναισθημάτων.

Στη συγκεκριμένη έρευνα, έλαβαν μέρος 100 άνδρες και γυναίκες, οι μισοί κάτοικοι του San Francisco, των ΗΠΑ και οι άλλοι μισοί κάτοικοι της Guadalajara του Μεξικού. Για αρχή, τους δώθηκαν να ακούσουν 18 κλασικά κομμάτια των Bach, Mozart και Brahms τα οποία διέφεραν σε ρυθμό, τέμπο και κλίμακα. Άλλα ήταν σε μείζονες κι άλλα σε ελλάσονες κλίμακες. Έπειτα, τους δώθηκαν 37 χρώματα και τους ζητήθηκε να αποδώσουν 5 από αυτά, σε κάθε μουσικό κομμάτι που άκουσαν.

Παράλληλα, οι συμμετέχοντες βαθμολογούσαν το κάθε κομμάτι σε κλίμακα από Χαρούμενο σε Στενόχωρο, Δυναμικό σε Υποτονικό, Ζωντανό σε Μελαγχολικό και Ήρεμο σε… Οργισμένο.

Με το πέρας της όλης διαδικασίας, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα αποτελέσματα όλων, συνέπιπταν σχεδόν απόλυτα. Δηλαδή, επέλεξαν ανοιχτόχρωμα, ζωηρά και θερμά χρώματα για τα χαρούμενα κι ανεβαστικά κομμάτια, σκοτεινά, σκούρα και ψυχρά χρώματα για τα πιο στενόχωρα και μελαγχολικά και σκούρα, ζωηρά και κοκκινωπά για τα πιο δυναμικά και… επιθετικά κομμάτια.

Ο Stephen Palmer, επικεφαλής μίας αντίστοιχης έρευνας που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Proceedings of the National Academy of Sciences το 2013, αναφέρει ότι: “Τα ίδια αποτελέσματα ανθρώπων από διαφορετικούς πολιτισμούς, δείχνουν ξεκάθαρα το πόσο καθοριστικό ρόλο παίζουν τα συναισθήματα στο πως ο ανθρώπινος εγκέφαλος συνδέει τη μουσική με τα χρώματα.” και προσθέτει ότι: “μπορούμε να προβλέψουμε με 95% επιτυχία το χρώμα που θα επιλέξουν, βάσει του τραγουδιού που ακούνε.”

Πιο αναλυτικά τώρα…

Η ικανότητα αντίληψης της μουσικής, λέγεται ότι αναπτύσσεται στα πρώτα κιόλας χρόνια της ζωής μας και βελτιώνεται σημαντικά όσο μεγαλώνουμε. Το πως αντιλαμβάνεται όμως ο κάθε άνθρωπος τη μουσική, διαφέρει από κουλτούρα σε κουλτούρα, όπως είχα αναφέρει σε προηγούμενο επεισόδιο.

Η επικρατέστερη άποψη πάνω στη Μουσική και τα Συναισθήματα, περιλαμβάνεται στο επιστημονικό άρθρο “Emotional effects of music: production rules” των Klaus Scherer και Marcel Zentner, στο οποίο αναφέρεται ότι τα συναισθήματα που πηγάζουν από ένα μουσικό κομμάτι εξαρτώνται από:

τον ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΗ,

δηλαδή τις τεχνικές του μουσικές δεξιότητες και τη φυσική του παρουσία όταν πρόκειται για ζωντανή εκτέλεση του κομματιού,

x τον ΑΚΡΟΑΤΗ,

δηλαδή τη μουσικότητα και τις μουσικές του γνώσεις, την κουλτούρα, την ηλικία, την προσωπικότητα και την ψυχικη του κατάσταση,

x την ΠΕΡΙΣΤΑΣΗ ακρόασης του κομματιού,

δηλαδή το λόγο και το μέρος που ακούμε ένα τραγούδι, για παράδειγμα εάν είναι σε ένα club, σε γάμο ή σε κηδεία,

x και κυρίως από την ποιότητα και τη ΔΟΜΗ του ίδιου του κομματιού, στην οποία ΔΟΜΗ, θα σταθούμε περισσότερο.

Υπάρχουν αρκετά μουσικά χαρακτηριστικά που σχετίζονται άμεσα με συγκεκριμένα συναισθήματα και είναι τα εξής:

ΤΕΜΠΟ. Το πιο σημαντικό, θεωρείται ότι είναι το τέμπο, δηλαδή η ταχύτητα του κομματιού. Ένα γρήγορο κομμάτι, μας δίνει την αίσθηση χαράς, ενθουσιασμού ακόμα ή θυμού, ενώ ένα αργό, αίσθηση θλίψης, μελαγχολίας ή ηρεμίας.

ΚΛΙΜΑΚΑ. Μία μείζων κλίμακα (Ματζόρε), θεωρείται πιο… ανεβαστική, ευτυχής και χαρούμενη, ενώ μία ελλάσων, πιο λυπητερή και καταθλιπτική. Σε μερικές περιπτώσεις βέβαια, μία μείζων κλίμακα μπορεί επίσης να έχει λυπητερό και νοσταλγικό χαρακτήρα. Τρανταχτό παράδειγμα, το soundtrack του Forrest Gump.

ΦΥΣΙΚΗ ΕΝΤΑΣΗ & ΔΥΝΑΜΙΚΗ. Οι υψηλές εντάσεις και η δυναμικότητα ενός κομματιού μας ξυπνούν δυνατά συναισθήματα, ψυχικής έντασης, δύναμης ήθυμού.

ΜΕΛΩΔΙΑ & ΑΡΜΟΝΙΑ. Οι απλές και σύμφωνες μελωδικές γραμμές μας δίνουν μία αίσθηση ευχαρίστησης, χαράς ή χαλάρωσης, ενώ οι πιο χαώδεις και φλύαρες, αίσθηση ενθουσιασμού, θυμού ή δυσαρέσκειας.

ΡΥΘΜΟΣ. Και τέλος, ένας ομαλός και συνεπής ρυθμός προσδίδει χαρά και ομόνοια, ένας σκληρός κι ακανόνιστος ρυθμός, προσδίδει διασκέδαση αλλά και ανησυχία και ένας σύνθετος ρυθμός, χαρά.

Όλα αυτά τα συναισθήματα όμως, τα συνδέουμε υποσυνείδητα με κάποιο συγκεκριμένο χρώμα;

Σε μία μελέτη του πανεπιστημίου της Santa Barbara στην Καλιφόρνια με τίτλο “Το χρώμα του συναισθήματος”, που συμπεριλάμβανε 194 συμμετέχοντες, τους δώθηκαν 20 συναισθήματα και τους ζητήθηκε να αποδώσουν ένα χρώμα σε καθένα από αυτά.

Οι 194 συμμετέχοντες αποτελούνταν απο 97 άνδρες, εκ των οποίων οι 42 ήταν έφηβοι, οι 25 νέοι ενήλικες και οι 30 μεσήλικες, και 97 γυναίκες, εκ των οποίων οι 42 ήταν έφηβες, οι 28 νέες ενήλικες, και οι 27 μεσήλικες.

Πάμε να δούμε τα αποτελέσματα σε μορφή πινάκων Mondrian:

– Θυμός και Ένταση με φανερό το σκούρο κι έντονο κόκκινο χρώμα

– Ενόχληση κι Ανησυχία όπου στην Ενόχληση συνεχίζει να υπερτερεί το έντονο κόκκινο χρώμα και πορτοκαλί και στην ανησυχία σιγά σιγά να κανουν την εμφάνισή τους πιο ανοιχτόχρωμα και θερμά χρώματα.

– Όσο τα χρώματα ανοίγουν και πηγαίνουν προς το κίτρινο, αντιπροσωπεύουν την ευφορία, τη ενεργητικότητα και τη χαρά, ενώ όταν αυξάνεται το πράσινο στοιχείο, την υγεία.

– Παραμένοντας στα ανοιχτόχρωμα χρώματα, το γαλάζιο, το θαλασσί και γενικά οι φωτεινές αποχρώσεις του μπλε δηλώνουν φρεσκάδα, χαλάρωση και ηρεμία, ενώ όταν οι μπλε αποχρώσεις ψυχραίνουν και σκουραίνουν πηγαίνοντας προς το μαύρο, τα συναισθήματα αρχίζουν να γίνονται αρνητικά, κούραση, θλίψη, στενοχώρια.

– Δε μπορεί να λείψει και το ερωτικό στοιχείο βέβαια, με το ρομαντισμό και τον αισθησιασμό να κυμαίνονται σε ανοιχτές και ήπιες αποχρώσεις του κόκκινου, ροζ, ανοιχτό μωβ κ.τ.λ.

Τα αποτελέσματα αυτά επιβεβαιώνουν και το πείραμα στο οποίο αναφερθήκαμε στην αρχή του βίντεο:

ανοιχτόχρωμα, ζωηρά και θερμά χρώματα για τα χαρούμενα κι ανεβαστικά κομμάτια, σκοτεινά, σκούρα και ψυχρά χρώματα για τα πιο στενόχωρα και μελαγχολικά και σκούρα, ζωηρά και κοκκινωπά για τα πιο δυναμικά και… επιθετικά κομμάτια.

—————

Σε μερικές περιπτώσεις, ο συσχετισμός μουσικής και χρώματος γίνεται αυθόρμητα χωρίς να μεσολαβήσει κάποιο συναίσθημα. Στατιστικά, ένας στους 3.000 ανθρώπους, φέρεται να έχει αυτό που αποκαλείται Συναισθησία.

Συναισθησία σημαίνει η ανάμιξη των αισθήσεων. Δηλαδή, ένας Συναισθητικός μπορεί για παράδειγμα να ακούσει μία μυρωδιά, να μυρίσει ένα χρώμα και να δει έναν ήχο. Το συχνότερο είδος συναισθησίας είναι το να βλέπει κάποιος ήχους σε χρώματα, που ονομάζεται Χρωμαισθησία (Chromesthesia) ή sound-to-color Συναισθησία.

Οι συναισθητικοί αυτού του είδους, έχουν κατηγοριοποιηθεί: σε Associators και Projectors.

Οι Associators, στο άκουσμα μίας νότας, μίας συγχορδίας ή ενός ολόκληρου μουσικού κομματιού, βλέπουν ένα αντίστοιχο χρώμα με τα μάτια του μυαλού τους, δηλαδή στην ουσία συνδέουν αυτόματα κάθε ήχο με ένα συγκεκριμένο χρώμα, σε αντίθεση με τους Projectors, οι οποίοι βλέπουν τα χρώματα στο χώρο μπροστά τους ή στο σημείο απ’ όπου προέρχεται ο ήχος ή η μουσική, σαν προβολή.

Ένα πείραμα, συμπεριέλαβε 11 χρωμαισθητικούς κι 11 μη-χρωμαισθητικούς, αναζητώντας τις ενδεχόμενες διαφορές μεταξύ τους. Με την ίδια λογική, τους δώθηκαν σύνολο 6 μουσικά κομμάτια των Bach, Mozart και Brahms, 3 γρήγορα σε μείζων κλίμακα, και 3 αργά σε ελλάσων κλίμακα. Από τους Μη-Χρωμαισθητικούς, ζητήθηκε να αποδώσουν σε καθένα από τα προαναφερθέντα μουσικά κομμάτια το χρώμα που τους ταίριαζε περισσότερο, ενώ από τους Χρωμαισθητικούς, ζητήθηκε να αποδώσουν το χρώμα που ταίριαζε περισσότερο στα χρώματα που έβλεπαν ακούγοντας τα προαναφερθέντα αυτά μουσικά κομμάτια.

Τα αποτελέσματα; Εξαιρετικά παρεμφερή όπως φαίνεται και στο γράφιμα.

Μερικοί επώνυμοι Συναισθητικοί, ήταν:

ο Ούγγρος κλασικός συνθέτης, Franz Liszt
ο Φινλανδός κλασικός συνθέτης, Jean Sibelius
ο Ολλανδός ζωγράφος Vincent Van Gogh

και από σύγχρονους,

ο Ολλανδοαμερικάνος τραγουδοποιός και κιθαρίστας, Eddie Van Halen
ο Αμερικανός τραγουδιστής και τραγουδοποιός, Stevie Wonder
οι Αμερικανοί Rapper και παραγωγοί, Pharrell Williams και Kanye West
και ο Γερμανός συνθέτης και παραγωγός, Hans Zimmer.

Ο κάθε συναισθητικός βέβαια, συνδέει τις νότες, τις συγχορδίες και τα διάφορα μουσικά κομμάτια με διαφορετικά χρώματα.

Για τις ανάγκες του συγκεκριμένου επεισοδίου, έκανα μία συζήτηση πάνω σε αυτό το θέμα, με ένα associator Χρωμαισθητικό φίλο μου που είναι και μουσικός.

– Τι ακριβώς βλέπεις;

– Σε κάθε συγχορδία που ακούω, μου έρχεται ένα συγκεκριμένο χρώμα στο μυαλό. το D ματζόρε για παράδειγμα, είναι ανοιχτό πράσινο.

– Δηλαδή με το που ακούσεις ένα D ματζόρε, το συνδέεις αυτόματα με αυτό το χρώμα;

– Ναι, σαν να σου έρχεται το χρώμα στο μυαλό. Είναι δύσκολο να στο εξηγήσω ακριβώς.

– Σε μονές νότες σου έρχεται χρώμα στο μυαλό;

– Ναι, και σε νότες αλλά πιο πολύ σε συγχορδίες. Δηλαδή, αν με ρωτήσεις για μία τυχαία συγχορδία, έχω χρώμα στο μυαλό μου.

– Επειδή την έχεις ακούσει και θυμάσαι τον ήχο ή εντελώς τυχαία;

– Φαντάζομαι επειδή σαν μουσικός ξέρω πως ηχεί και μου έχει εντυπωθεί έτσι.

– Μπορείς να μου πεις χρώματα από το ΝΤΟ έως το ΣΙ;

– C=μαύρο , D=πράσινο, E=κίτρινο, F=καφέ, G=πορτοκαλί, A=κόκκινο, B=γαλάζιο

– Πες μου και μερικές συγχορδίες

– Cmajor = ασπρόμαυρο, Gmajor = Πορτοκαλί-πράσινο, Amajor=ανοιχτό κόκκινο, Dmajor = λαχανί, Dminor= σκούρο πράσινο, Cminor=μαύρο και μωβ

– Πιο σκούρα χρώματα στα μινόρε δηλαδή;

– Ναι, αλλά όχι σε όλα

– Το pitch επηρεάζει τη φωτεινότητα των χρωμάτων; Όσο πιο υψηλό είναι το pitch τόσο πιο ανοιχτόχρωμα τα χρώματα;

– Όχι, είναι ακριβώς τα ίδια.

Οι χρωμοαισθητικές εμπειρίες, ενδεχομένως εξαρτώνται εν μέρει από νευρικές συνδέσεις στον εγκέφαλο σχετιζώμενες με τα συναισθήματα, αλλά κυρίως από μη συναισθηματικές συνδέσεις μεταξύ του ακουστικού και του οπτικού φλοιού.

Δείτε το σχετικό βίντεο…

Τι χρώμα είναι η μουσική; (Μέρος 2ο)
Prev 1 of 1 Next
Prev 1 of 1 Next

Πηγές και περαιτέρω πληροφορίες:

http://news.berkeley.edu/2013/05/16/m…https://theconversation.com/every-son…https://en.wikipedia.org/wiki/Color_p…http://www.pnas.org/content/110/22/8836https://en.wikipedia.org/wiki/Music_a…http://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/…https://www.sciencedirect.com/science…http://designingsound.org/2017/12/20/…https://en.wikipedia.org/wiki/Synesth…https://en.wikipedia.org/wiki/Chromes…https://www.sciencedirect.com/science…http://cbc.ucsd.edu/pdf/Synaesthesia%…https://pdfs.semanticscholar.org/fac2…https://www.sciencedirect.com/science…https://www.sciencedirect.com/science…https://www.sciencedirect.com/science…https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/1…https://en.wikipedia.org/wiki/List_of…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *