Η Μουσική ως μέσο επικοινωνίας

Ήταν η μουσική το πρώτο μέσο επικοινωνίας; Πως αντιλαμβάνεται ο εγκεφαλός μας τη Μουσική και πως μία γλώσσα; Υπάρχουν κοινά μεταξύ των δύο;

Σήμερα, η μουσική είναι ένα παγκόσμιο φαινόμενο. Ένας άνθρωπος από τη Λατινική Αμερική λόγου χάρη, μπορεί να καταλάβει ως ένα μεγάλο βαθμό, τι θέλει να εκφράσει ένας Ασιάτης παίζοντας ένα παραδοσιακό τραγούδι της δικής του χώρας, και τούμπαλυν. Μπορεί να υπάρχουν πάρα πολλά είδη μουσικής σε κοινωνίες ανά τον κόσμο, από διαφορετικές κουλτούρες, χρησιμοποιώντας διαφορετικές γλώσσες, αλλά υπάρχει κάτι ξεχωριστό στη μουσική, και την κατανοείς απ’ όπου κι αν προέρχεται. Ίσως είναι αυτό που αποκαλούμε, συναίσθημα.

Διάφορες ανακαλύψεις δείχνουν ότι είδη μουσικής υπήρχαν δεκάδες έως κι εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια πριν. Μπορεί το αρχαιότερο μουσικό όργανο που έχει ανακαλυφθεί μέχρι σήμερα να είναι μία φλογέρα ονόματι Divje Babe και να χρονολογείται περίπου 60.000 χρόνια πριν, ωστόσο θεωρείται ότι πολύ πριν από την κατασκευή μουσικών οργάνων, ο άνθρωπος είχε στη διαθεσή του το όργανο που χρησιμοποιείται μέχρι και σήμερα. Τη φωνή του.

Αυτό μας γεννάει το εξής ερώτημα όμως:

Η μουσική ήταν όντως το πρώτο μέσο επικοινωνίας του ανθρώπινου είδους πριν εφευρεθεί η πρώτη γλώσσα; κι αν ναι, τι ρόλο έπαιξε στην εξέλιξη;

Το συγκεκριμένο θέμα, έχει απασχολήσει αρκετούς επιστήμονες, αλλά μέχρι και σήμερα, δεν υπάρχει ακριβής απάντηση.

Μερικοί είναι αυτοί που πιστεύουν ότι η Μουσική δεν έπαιξε κανένα απολύτως ρόλο στο ταξίδι της εξέλιξης και δεν επηρέασε καθόλου τον τρόπο που επικοινωνούμε σήμερα. Άλλοι, ωστόσο, είναι πεπεισμένοι ότι ισχύει το ακριβώς αντίθετο, καθώς ερευνες υπέρ αυτών, δείχνουν ότι τα μωρά γεννιούνται με μία έμφυτη ικανότητα κατανόησης της μουσικής καθώς μπορούν και αντιδρούν σε αυτή. Παρόμοιες έρευνες έχουν γίνει και πάνω σε άλλα πρωτεύοντα θηλαστικά, όπως οι γορίλες, που δείχνουν να επικοινωνούν χρησιμοποιώντας ήχους που θυμίζουν τραγούδι.

Ο Δαρβίνος στο βιβλίο του The Descent of Man, αναρωτιόταν εάν η ικανότητα του λόγου προήλθε από την ικανότητα του… τραγουδιού και ισχυριζόταν ότι είναι πολύ πιθανό, να υπήρξε ένα στάδιο στην εξέλιξη, πριν την εφεύρεση γλωσσικού συστήματος, το οποίο να θύμιζε περισσότερο στη μουσική παρά στην γλώσσα όπως τη γνωρίζουμε σήμερα.

Η μελέτη διαφόρων απολιθωμάτων, έχει δείξει ότι από τη στιγμή που οι πρόγονοί μας απέκτησαν το πεταλοειδές υοειδές οστό στο λαιμό (παρόμοιο με το δικό μας), περίπου 530.000 χρόνια πριν, απέκτησαν και την ικανότητα του να παράγουν ήχους που θύμιζαν τραγούδι.

Κι ερχόμαστε στην υπόθεση του Steven Mithen, στο βιβλίο του The Singing Neandethals, όπου ισχυρίζεται ότι, παρ’ ότι οι Νεάντερταλ είχαν ένα είδος φωνητικής οδού και αναπνευστικού ελέγχου, δεν είχαν τα απαραίτητα νευρικά κυκλώματα που υποστηρίζουν την ομιλία και στερούνταν την ικανότητα να διατηρούν και να αποθηκεύουν στο μυαλό τους, πολλές πληροφορίες ταυτόχρονα. Επίσης, η απουσία συμβολικών αντικειμένων στους χώρους όπου κατοικούσαν υποδηλώνει την έλλειψη συμβολικής σκέψης, και κατ’ επέκταση την έλλειψη συμβολικής έκφρασης, δηλαδή γλώσσας.

Συμβολικό αντικείμενο για παράδειγμα, είναι μία τοιχογραφία που συμβολίζει ένα ζώο, και η συμβολική έκφραση, η αρχική ικανότητα απεικόνισης του συγκεκριμένου ζώου σε μορφή τοιχογραφίας. Οπότε, η ικανότητα αποτύπωσης της πραγματικότητας σε μορφή τέχνης, γλώσσας, αριθμών και λοιπά, και η κατανόηση αυτής, ονομαζεται συμβολική σκέψη.

Αν το πρώτο μέσο επικοινωνίας ήταν οι μουσικοί ήχοι, σίγουρα θα είχαν επηρροές από την ίδια τη φύση.

Σήμερα, πολλές είναι οι φυλές που συνεχίζουν να παράγουν ήχους που είναι βγαλμένοι από την ίδια τη φύση. Η μίμηση στη γλώσσα και στη μουσική είναι ένα σύνηθες φαινόμενο που φαίνεται ακόμη σε κουλτούρες, όπως για παράδειγμα στους Σάμι, οι οποίοι είναι Φινλανδοουγγρικής καταγωγής και κατοικούν στα βορειότερα σημεία της Νορβηγίας, Σουηδίας, Φινλανδίας και Ρωσίας. Γνωστοί κι ως “Λάπωνες”, επειδή κατοικούν και στη παγωμένη Λαπωνία της Φινλανδίας.

Οι Σάμι λοιπόν, χρησιμοποιούν διάφορους μιμητικούς ήχους, στα σαμανιστικά τραγουδια για τις τελετές τους, στα διάφορα τραγούδια διασκέδασης, μέχρι και στο κυνήγι, μιμώντας, μεταξύ άλλων, κλάματα μικρών ζώων για να δελεάσουν το θήραμά τους.

Νότια τώρα, οι περισσότερες γλώσσες της αφρικής χρησιμοποιούν περίεργους για εμάς ήχους, και στην αγγλική γλώσσα τους έχει αποδοθεί ο όρος click languages, δηλαδή γλώσσες με κλικ. Οι περισσότερες διάλεκτοι χρησιμοποιούν 3 διαφορετικούς ήχους.

‘The Travel Tart’ https://www.thetraveltart.com/

Σε μερικές εναπομείνασες κοινωνίες ανά τον κόσμο και σε εμάς εδώ στην Ελλάδα, σε ένα χωριό στη Νότια Εύβοια ονόματι Αντιά καθώς και στο Σιμικούκι, οι κάτοικοι χρησιμοποιούν ένα δικό τους μουσικό κώδικα επικοινωνίας. Μία δική τους μουσική γλώσσα, τη λεγόμενη Σφυριά.

(audio)

Μια εκδοχή θέλει τη σφυριά να επινοήθηκε για την προστασία των κατοίκων από ληστές ή άλλου είδους επιδρομές. Μέσω των σφυριγμάτων, μπορούσε να προειδοποιήσει ο ένας τον άλλο για τον επερχόμενο κίνδυνο από σχετικά μεγάλη απόσταση και χωρίς κανείς άλλος να καταλαβαίνει.

Κάθε σφύριγμα, αντιστοιχεί σε ένα γράμμα της αλφαβήτου και η σύνθεσ’η τους, οδηγεί στη δημιουργία των σφυριχτών λέξεων, μιμώντας μελωδίες ωδικών πτηνών.

Κατά τον Αριστοτέλη στο έργο του “Πολιτικά”, η μουσική είναι μιμητική. Η μίμηση είναι σύμφυτη με την ανθρώπινη φύση, καθώς ο άνθρωπος, ήδη από την παιδική ηλικία, αποκτά τις πρώτες γνώσεις μιμούμενος, όπως συμβαίνει και με τη γλώσσα. Επίσης, σύμφυτη στον άνθρωπο είναι και η ευχαρίστηση που λαμβάνει από τις μιμήσεις. Αυτές οι δύο αιτίες δημιούργησαν την μουσική.

Τι ακριβώς όμως μιμούμαστε; Την αρμονία των σφαιρών; Τους ήχους της φύσης και του κόσμου γύρω μας; Το ανθρώπινο συναίσθημα;

Ίσως, κατά μία έννοια, όλα τα παραπάνω.

Η μουσική μιμήθηκε τη γλώσσα άραγε, ή η γλώσσα τη μουσική;

Μπορεί να μην υπάρχει μία αποδεδειγμένη και ξεκάθαρη απάντηση στο αν η μουσική τελικά προηγείται της γλώσσας, υπάρχει όμως μία αδιαμφισβήτητη σύνδεση μεταξύ των δύο.

Η ομοιότητα είναι στο, πώς ο εγκέφαλός μας τις επεξεργάζεται.

Κατ’ αρχήν, πρέπει να ορίσουμε τι θεωρούμε μουσική. Μολονότι υπάρχουν πολλές παράμετροι που σχετίζονται με τη μουσική, οι περισσότερες έρευνες έχουν γίνει πάνω στη σύνταξή της. Δηλαδή, το σύνολο των αρχών που διέπουν το συνδιασμό δομικών στοιχείων (όπως στίχο, μελωδία, μουσικό τόνο και λοιπά), σε αλληλουχίες.

Σύμφωνα με τον dr. Άνιρουντ Πάτελ στη μελέτη του με τίτλο “Language, Music, Syntax and the Brain, όπως το συντακτικό της γλώσσας μας δίνει τη δυνατότητα δημιουργίας αμέτρητων προτάσεων, έτσι και το συντακτικό της μουσικής μας δίνει την αντίστοιχη δηνατότητα δημιουργίας αμέτρητων μελωδιών και τραγουδιών. Ο εγκέφαλός μας, επεξεργάζεται και συναρμολογεί τις λέξεις αλλά και τις νότες με τον ίδιο τρόπο ούτως ώστε να σχηματίσει ένα τελικό προϊόν λόγου ή μουσικής και να το κατανοήσει.

Με τη χρήση fMRI, ο προαναφερθής, απέδειξε ότι η διαδικασία επεξεργασίας της μουσικής, ενεργοποιεί σημεία του εγκεφάλου που χρησιμοποιούνται και στην επεξεργασία μίας γλώσσας.

Παρ’ όλο που η μουσική και η γλώσσα δείχνουν να έχουν τόσα πολλά κοινά, μελέτες πάνω στη νευροψυχολογία έδειξαν ότι υπάρχει μία μεγάλη διαφορά. Ένα ξεκάθαρο παράδειγμα βασίζεται στην αμουσία (δηλαδή την ανικανότητα αντίληψης της μουσικής) και την αφασία (δηλαδή την ανικανότητα αντίληψης της γλώσσας και του λόγου). Ασθενείς με εγκεφαλική βλάβη, μπορεί να παρουσιάσουν σημάδια αφασίας χωρίς όμως να επηρεάζεται η μουσική τους αντίληψη, και το ανάποδο, πράγμα που τελικά αφήνει πάλι ένα μεγάλο και ανεξήγητο κένο ανάμεσα στη μουσική και τη γλώσσα.

Δείτε το σχετικό βίντεο…

Η μουσική ως μέσο επικοινωνίας
Prev 1 of 1 Next
Prev 1 of 1 Next

Πηγές και περαιτέρω πληροφορίες:

https://en.wikipedia.org/wiki/Prehist…http://www.bbc.com/earth/story/201409…https://www.sciencefocus.com/the-huma…https://www.psychologytoday.com/us/bl…http://journals.sagepub.com/doi/full/…https://en.wikipedia.org/wiki/Evoluti…http://sci-hub.tw/https://doi.org/10….http://nemertes.lis.upatras.gr/jspui/…http://www.bu.edu/wcp/Papers/Aest/Aes…https://english-magazine.org/english-…https://sites.duke.edu/soundscapes/20…https://www.researchgate.net/publicat…https://en.wikipedia.org/wiki/Cogniti…http://sci-hub.se/10.1038/nn1082http://sci-hub.se/10.1525/mp.2006.24….https://www.frontiersin.org/articles/…https://www.britannica.com/topic/clic…https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/2…https://www.independent.co.uk/environ…  – http://rstb.royalsocietypublishing.or…https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/arti…http://blogs.sierraclub.org/explore/2…http://www.crystalinks.com/whistledla…https://en.wikipedia.org/wiki/Whistle…https://el.wikipedia.org/wiki/Σφυριχτ…http://www.mixanitouxronou.gr/fssst-t…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *